Συμβουλές

Φυτοφαγική δίαιτα στην εγκυμοσύνη και το θηλασμό

Υπολογίζεται ότι σε όλο τον κόσμο περίπου 1 δισεκατομμύριο άνθρωποι ακολουθούν κάποιου τύπου φυτοφαγική διατροφή και φαίνεται ότι υπάρχει μία αυξητική τάση στους φυτοφάγους παγκοσμίως.

Τον τελευταίο καιρό όλο και περισσότεροι άνθρωποι ζητούν την βοήθεια μου στην προσπάθειά τους να υιοθετήσουν χορτοφαγική διατροφή. Τί γίνεται όμως στην περίπτωση που μία γυναίκα θέλει να ακολουθήσει χορτοφαγική διατροφή στην εγκυμοσύνη και στο θηλασμό; Παρακάτω μπορείς να διαβάσεις αναλυτικά τα συμπεράσματα από την σχετική ομιλία μου στο 15ο Πανελλήνιο Συνέδριο Διατροφής & Διαιτολογίας.

Υπάρχουν διάφοροι τύποι φυτοφαγίας ανάλογα με το ποιες τροφές αποκλείει κάποιος από τη διατροφή του. Οι πιο συνηθισμένες ομάδες είναι οι αυστηρά χορτοφάγοι ή vegans δεν καταναλώνουν κανένα τρόφιμο ζωικής προέλευσης (κρέας, πουλερικά, θαλασσινά, αυγά, γαλακτοκομικά, μέλι), οι γαλακτο-ωο-χορτοφάγοι δεν τρώνε κρέας, πουλερικά και ψάρια αλλά τρώνε γαλακτοκομικά και αυγά, οι ωο-χορτοφάγοι δεν τρώνε κρέας, πουλερικά, ψάρια, γαλακτοκομικά αλλά τρώνε αυγά και οι γαλακτο-χορτοφάγοι δεν τρώνε κρέας, πουλερικά, ψάρια και αυγά αλλά τρώνε γαλακτοκομικά.

Η σημασία της διατροφής στην εγκυμοσύνη και το θηλασμό

Η διατροφή στην εγκυμοσύνη μπορεί να επηρεάσει την υγεία της μητέρας, την ανάπτυξη του εμβρύου και την υγεία του νεογέννητου αλλά και την υγεία του παιδιού στην υπόλοιπη ζωή του. Στην περίοδο του θηλασμού η διατροφή μπορεί επιπλέον να επηρεάσει την σύσταση του μητρικού γάλακτος.

Ποια είναι τα οφέλη της φυτοφαγικής διατροφής στην εγκυμοσύνη και το θηλασμό;

Οι γυναίκες που ακολουθούν φυτοφαγική δίαιτα στην εγκυμοσύνη και το θηλασμό, όπως είναι αναμενόμενο, φαίνεται ότι καταναλώνουν περισσότερες φυτικές ίνες και όσο πιο αυστηρού τύπου φυτοφαγία ακολουθούν τόσο περισσότερες φυτικές ίνες καταναλώνουν. Σε πάρα πολλές μελέτες έχει βρεθεί ότι η αυξημένη κατανάλωση φυτικών ινών σχετίζεται με μειωμένο κίνδυνο εμφάνισης διαφόρων μη μεταδοτικών νοσημάτων, όπως κάποιες μορφές καρκίνου και διαβήτη. Επιπλέον, έχει βρεθεί ότι η αυξημένη κατανάλωση φυτικών ινών στην εγκυμοσύνη σχετίζεται με μειωμένο κίνδυνο εμφάνισης προεκλαμψίας.

Ένα άλλο στοιχείο στο οποίο υπερτερούν οι φυτοφαγικές δίαιτες σε σχέση με όσους καταναλώνουν κρέας, είναι ότι έχουν μεγαλύτερη περιεκτικότητα σε φολικό οξύ. Οι καλύτερες πηγές φολικού οξέος στη διατροφή είναι τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, τα εσπεριδοειδή και τα όσπρια. Στην περίοδο της εγκυμοσύνης οι ανάγκες σε φολικό οξύ είναι αυξημένες καθώς το φολικό οξύ είναι απαραίτητο για το σωστό σχηματισμό του νευρικού συστήματος του εμβρύου. Επιπλέον, η αυξημένη πρόσληψη φολικού οξέος στην εγκυμοσύνη σχετίζεται με μειωμένο κίνδυνο εμφάνισης προεκλαμψίας.

Ποιες διατροφικές ελλείψεις είναι πιθανό να εμφανίσει μία γυναίκα που ακολουθεί φυτοφαγική δίαιτα στην εγκυμοσύνη και το θηλασμό;

Βιταμίνη Β12

Οι φυσικές πηγές βιταμίνης Β12 είναι σχεδόν αποκλειστικά τρόφιμα ζωικής προέλευσης και οι ανάγκες σε αυτή τη βιταμίνη είναι αυξημένες τόσο στην εγκυμοσύνη όσο και στο θηλασμό. Στην περίοδο της εγκυμοσύνης συγκεκριμένα, η επαρκής πρόσληψη βιταμίνης Β12 είναι απαραίτητη για τη σωστή ανάπτυξη του νευρικού συστήματος του εμβρύου.

Σε διάφορες μελέτες που έχουν γίνει έχει βρεθεί ότι οι γυναίκες που ακολουθούν φυτοφαγική διατροφή στην εγκυμοσύνη προσλαμβάνουν σημαντικά μικρότερη ποσότητα βιταμίνης Β12 σε σχέση με όσες γυναίκες καταναλώνουν κρέας. Το ίδιο ισχύει και για το θηλασμό, δηλαδή οι μελέτες δείχνουν ότι οι θηλάζουσες γυναίκες που ακολουθούν φυτοφαγική διατροφή προσλαμβάνουν λιγότερη βιταμίνη Β12. Στην περίοδο του θηλασμού έχει βρεθεί επιπλέον ότι το γάλα των γυναικών που ακολουθούν φυτοφαγική διατροφή έχει μικρότερη περιεκτικότητα σε βιταμίνη Β12.

Ψευδάργυρος

Στην περίοδο της εγκυμοσύνης οι ανάγκες σε ψευδάργυρο είναι αυξημένες. Τα τρόφιμα ζωικής προέλευσης έχουν μεγαλύτερη περιεκτικότητα αλλά και βιοδιαθεσιμότητα σε ψευδάργυρο. Επίσης, τα φυτικά και τα οξαλικά οξέα και οι φυτικές ίνες, που είναι πλούσια στα φυτικά τρόφιμα, εμποδίζουν την απορρόφηση του ψευδαργύρου. Αντίθετα, τα υδροξυοξέα στα φρούτα αυξάνουν την απορρόφηση του ψευδαργύρου. Συνολικά, υπολογίζεται η απορρόφηση του ψευδαργύρου στους φυτοφάγους κυμαίνεται στο 15-26% ενώ στους μη-χορτοφάγους στο 33-35%.

Παρότι είναι λοιπόν αναμενόμενο οι γυναίκες που ακολουθούν φυτοφαγική διατροφή στην εγκυμοσύνη να προσλαμβάνουν λιγότερο ψευδάργυρο από τη διατροφή τους, τα αποτελέσματα μίας πρόσφατης μετα-ανάλυσης της βιβλιογραφίας έδειξαν ότι δεν υπήρχαν σημαντικές διαφορές στην πρόσληψη ψευδαργύρου ανάμεσα στις φυτοφάγους και μη-φυτοφάγους εγκυμονούσες. Επιπλέον, σε αυτή την ανάλυση δεν βρέθηκαν σημαντικές διαφορές στην διάρκεια της κύησης και το βάρος γέννησης του νεογνού ανάλογα με το αν οι μητέρες ακολουθούσαν φυτοφαγική διατροφή ή όχι.

Σε ότι αφορά την περιεκτικότητα του μητρικού γάλακτος σε ψευδάργυρο, οι μελέτες δείχνουν ότι η πρόσληψη ψευδαργύρου από τη μητέρα δεν επηρεάζει τη σύσταση του γάλακτος σε ψευδάργυρο.

Σίδηρος

Στα τρόφιμα ζωικής προέλευσης ο σίδηρος βρίσκεται σε τέτοια μορφή (αιμικός) που απορροφάτε καλύτερα από ότι στα τρόφιμα φυτικής προέλευσης (μη-αιμικός). Πιο συγκεκριμένα, υπολογίζεται ότι στις φυτοφαγικές δίαιτες απορροφάτε 5-12% του σιδήρου ενώ στις μη-φυτοφαγικές απορροφάτε 14-18%.

Σε ότι αφορά την περιεκτικότητα της διατροφής σε σίδηρο, υπάρχουν μελέτες που δείχνουν ότι η περιεκτικότητα των φυτοφαγικών διατροφών σε σίδηρο είναι μεγαλύτερη από των μη-φυτοφαγικών.

Σε μία μεγάλη μελέτη σε 1274 εγκυμονούσες, βρέθηκε ότι όσες γυναίκες ακολουθούσαν φυτοφαγική διατροφή είχαν λιγότερες πιθανότητες να προσλαμβάνουν χαμηλά επίπεδα σιδήρου και ότι η κατανάλωση μη-αιμικού σιδήρου (δηλαδή από φυτικά τρόφιμα) σχετιζόταν θετικά με το βάρος γέννησης. Βέβαια, σε αυτή τη μελέτη είναι πιθανό τα αποτελέσματα να έχουν επηρεαστεί από άλλους παράγοντες που σχετίζονται με τον τρόπο ζωής των φυτοφάγων, για παράδειγμα ότι μπορεί να προσέχουν συνολικά περισσότερο τη διατροφή τους.

Ω-3 λιπαρά

Τα ω-3 λιπαρά είναι απαραίτητα για τη φυσιολογική ανάπτυξη του εγκεφάλου του εμβρύου και στην περίοδο του θηλασμού η κατανάλωσή ω-3 λιπαρών από τη μητέρα επηρεάζει την περιεκτικότητα του μητρικού γάλακτος σε ω-3 λιπαρά.

Υπάρχουν διάφοροι τύποι ω-3 λιπαρών:

  • α-λινολενικό οξύ (ALA): λιναρόσποροι, σπόροι chia, καρύδια, φύκια
  • Εικοσαπεντανοϊκό οξύ (EPA): λιπαρά ψάρια
  • Δοκοσαεξανοϊκό οξύ (DHA): λιπαρά ψάρια

Σε μία πρόσφατη ανασκόπηση της βιβλιογραφίας βρέθηκε ότι η κατανάλωση EPA και DHA από τις φυτοφάγους και αυστηρά φυτοφάγους εγκυμονούσες ήταν κάτω από τη συνιστώμενη ημερήσια δόση και η πρόληψη αυτών των λιπαρών ήταν σημαντικά χαμηλότερη από τις μη-φυτοφάγους. Στην ανάλυση αυτή εξετάστηκε και η περιεκτικότητα ω-3 λιπαρών στο πλάσμα των φωσφολιπιδιών των γυναικών, και βρέθηκε ότι στις φυτοφάγους η συγκέντρωση των EPA και DHA λιπαρών ήταν  σημαντικά χαμηλότερη ενώ η περιεκτικότητα σε ALA λιπαρά ήταν μεγαλύτερη. To ανθρώπινο σώμα, ιδιαίτερα οι γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας, έχει την ικανότητα να μετατρέπει το ALA σε DHA αλλά δεν είναι γνωστό αν αυτό είναι ικανό να καλύψει τις ανάγκες μίας γυναίκας στην εγκυμοσύνη και το θηλασμό.

Σε ότι αφορά την περιεκτικότητα του μητρικού γάλακτος σε ω-3 λιπαρά, σε μία παλαιότερη μελέτη βρέθηκε ότι  η συγκέντρωση DHA λιπαρών στα φωσφολιπίδια του πλάσματος του ομφάλιου λώρου χορτοφάγων ήταν 32% μικρότερη σε σχέση με μη-χορτοφάγους γυναίκες. Η περιεκτικότητα DHA στο μητρικό γάλα ήταν 62% χαμηλότερη στις αυστηρά χορτοφάγους και  19% χαμηλότερη στις χορτοφάγους σε σχέση με τις μη χορτοφάγους. Επιπλέον, η περιεκτικότητα DHA στα φωσφολιπίδια των ερυθροκυττάρων βρεφών 14 εβδομάδων ήταν 69% χαμηλότερη στα βρέφη των αυστηρά χορτοφάγων σε σχέση με μη χορτοφάγους και 49% χαμηλότερη σε σχέση με τα βρέφη που λάμβαναν βρεφικό γάλα σε σκόνη.

Ποια είναι τα συμπεράσματα και τι αναφέρουν οι διεθνείς διατροφικές συστάσεις;

Το συμπέρασμα λοιπόν από τις μελέτες που έχουν γίνει είναι ότι αν μία χορτοφαγική διατροφή είναι καλά σχεδιασμένη μπορεί να καλύψει τις ανάγκες μίας γυναίκας τόσο στην εγκυμοσύνη όσο και στο θηλασμό. Στην πλειοψηφία τους οι διεθνείς διατροφικές συστάσεις καταλήγουν σε αυτό τα συμπέρασμα. Για παράδειγμα, το Academy of Nutrition and Dietetics των ΗΠΑ διατυπώνει ότι "Μία καλά σχεδιασμένη χορτοφαγική διατροφή είναι υγιεινή, πλήρης διατροφικά και είναι κατάλληλη για όλα τα στάδια της ζωής, συμπεριλαμβανομένης της εγκυμοσύνης και του θηλασμού." Στα ίδια πλαίσια είναι και οι συστάσεις του British Dietetic Association και του Italian Society of Human Nutrition.

Εξαίρεση αποτελούν μόνο οι οδηγίες από το German Nutrition Society όπου αναφέρεται ότι "Δεν συστήνεται η vegan διατροφή για την περίοδο της εγκυμοσύνης και του θηλασμού. Αν κάποιος επιθυμεί παρόλα αυτά να ακολουθήσει vegan διατροφή θα πρέπει να παίρνει σε όλη του τη ζωή ένα συμπλήρωμα B12, να προσέχει ιδιαίτερα την πρόσληψη διαφόρων θρεπτικών συστατικών και πιθανώς να καταναλώνει εμπλουτισμένα τρόφιμα ή συμπληρώματα διατροφής."

Ο ρόλος του διαιτολόγου δεν είναι βέβαια να κρίνει κάποιον για τις διατροφικές του επιλογές αλλά να τον υποστηρίξει διατροφικά και να τον καθοδηγήσει κατάλληλα ώστε με βάση τις επιλογές του να τρέφεται υγιεινά, και αν κρίνει ότι η διατροφή του δεν μπορεί να καλύψει τις ανάγκες του οργανισμού του να του συστήσει τα κατάλληλα συμπληρώματα διατροφής.

  • Long-Term Ovo-Lacto Vegetarian Diet Impairs Vitamin B-12 Status in Pregnant Women, Koebnick et al., 2004
  • Zinc status of vegetarians during pregnancy: A systematic review of observational studies and meta-analysis of zinc intake, Foster et al., 2015
  • Zinc Content in Breast Milk and Its Association with Maternal Diet, Aumeistere et al., 2018
  • Nutrition concerns and health effects of vegetarian diets, Craig, 2010
  • Dietary iron intake during early pregnancy and birth outcomes in a cohort of British women, Alwan et al., 2011
  • Long-chain n-3 PUFA in vegetarian women: a metabolic perspective (review), Burdge et al., 2017
  • The influence of a vegetarian diet on the fatty acid composition of human milk and the essential fatty acid status of the infant, Sanders & Reddy, 1992
  • Vegan–vegetarian diets in pregnancy: danger or panacea? A systematic narrative review, Piccoli et al., 2015

© 2020 Pinelopi Douvogianni. All Rights Reserved. Powered by NGSOL