Αμφιλεγόμενες δίαιτες απώλειας βάρους: τι κρατάμε από την ομιλία στο 16ο Συνέδριο Υγείας Μεσσηνίας

Αμφιλεγόμενη δεν σημαίνει απαραίτητα επικίνδυνη

Μία από τις βασικές ιδέες της ομιλίας ήταν ότι ο όρος «αμφιλεγόμενη δίαιτα» δεν σημαίνει αυτόματα ότι η δίαιτα είναι επικίνδυνη ή αναποτελεσματική.

Συχνά σημαίνει ότι:

• υπάρχουν ισχυρές υποσχέσεις γύρω από αυτήν,
• τα επιστημονικά δεδομένα μπορεί να είναι ετερογενή,
• χρειάζεται σωστή επιλογή ασθενούς,
• απαιτείται στενή παρακολούθηση,
• ή δεν είναι ξεκάθαρο αν μπορεί να εφαρμοστεί με ασφάλεια μακροπρόθεσμα.

Για παράδειγμα, κάποιες πολύ αυστηρές δίαιτες μπορεί να οδηγήσουν σε σημαντική αρχική απώλεια βάρους. Αυτό, όμως, δεν αρκεί για να τις χαρακτηρίσουμε επιτυχημένες.

Η επιτυχία στην αντιμετώπιση της παχυσαρκίας δεν μετριέται μόνο στη ζυγαριά.

Τι θεωρείται πραγματικά επιτυχημένη απώλεια βάρους;

Στην κλινική πράξη, μια διατροφική παρέμβαση πρέπει να αξιολογείται με περισσότερα κριτήρια από το πόσα κιλά χάθηκαν.

Μας ενδιαφέρει:

• αν η απώλεια βάρους διατηρείται,
• αν προστατεύεται η μυϊκή μάζα,
• αν καλύπτονται οι ανάγκες σε πρωτεΐνη, φυτικές ίνες, βιταμίνες και ιχνοστοιχεία,
• αν βελτιώνονται μεταβολικοί δείκτες όπως το σάκχαρο, τα λιπίδια και η αρτηριακή πίεση,
• αν η παρέμβαση είναι ψυχολογικά ασφαλής,
• και αν μπορεί να ενταχθεί ρεαλιστικά στην καθημερινότητα του ανθρώπου που θα την ακολουθήσει.

Με απλά λόγια, δεν μας ενδιαφέρει μόνο να χάσει κάποιος βάρος. Μας ενδιαφέρει πώς το χάνει, τι χάνει και αν μπορεί να διατηρήσει το αποτέλεσμα χωρίς να βλάψει τη σωματική ή ψυχική του υγεία.

Πολύ αυστηρές δίαιτες: πότε χρειάζεται προσοχή

Στην ομιλία συζητήθηκαν διάφορες διατροφικές παρεμβάσεις που χρησιμοποιούνται στην απώλεια βάρους, όπως οι πολύ χαμηλών υδατανθράκων κετογονικές δίαιτες, η διαλείπουσα νηστεία, οι πολύ αυστηρές πρωτεϊνικές παρεμβάσεις και τα προγράμματα ολικής υποκατάστασης γευμάτων.

Κάθε μία από αυτές τις προσεγγίσεις έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά.

Οι πολύ χαμηλών υδατανθράκων κετογονικές δίαιτες μπορεί να οδηγήσουν σε γρήγορη απώλεια βάρους, κυρίως βραχυπρόθεσμα. Ωστόσο, δεν είναι κατάλληλες για όλους και χρειάζονται σωστή παρακολούθηση, ειδικά σε άτομα με χρόνια νοσήματα ή αυξημένο καρδιομεταβολικό κίνδυνο.

Η διαλείπουσα νηστεία ή το time-restricted eating μπορεί να βοηθήσει κάποιους ανθρώπους να οργανώσουν καλύτερα τα γεύματά τους και να μειώσουν τη συνολική ενεργειακή πρόσληψη. Δεν αποτελεί, όμως, «μαγική» λύση. Όταν η απώλεια βάρους συμβαίνει, συνήθως οφείλεται κυρίως στη μείωση της συνολικής πρόσληψης ενέργειας και όχι σε κάποιον μοναδικό μηχανισμό.

Τα προγράμματα ολικής υποκατάστασης γευμάτων έχουν μελετηθεί αρκετά και μπορούν, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, να είναι αποτελεσματικά. Όμως απαιτούν δομή, παρακολούθηση και σωστή μετάβαση σε κανονική διατροφή. Διαφορετικά, υπάρχει κίνδυνος επαναπρόσληψης βάρους.

Οι πιο αυστηρές πρωτεϊνικές παρεμβάσεις, όπως οι τύπου PSMF, είναι ακόμα πιο εξειδικευμένες και δεν πρέπει να εφαρμόζονται χωρίς ιατρική και διαιτολογική επίβλεψη.

Η προσκόλληση είναι ο πιο σταθερός κοινός παράγοντας

Ένα από τα πιο σημαντικά σημεία που αναδείχθηκαν είναι ότι η αποτελεσματικότητα μιας διατροφικής παρέμβασης δεν εξαρτάται μόνο από το είδος της δίαιτας.

Σχεδόν όλες οι διατροφικές παρεμβάσεις μπορούν να οδηγήσουν σε απώλεια βάρους όταν δημιουργούν ενεργειακό έλλειμμα και όταν το άτομο μπορεί να τις ακολουθήσει.

Η μεγάλη διαφορά βρίσκεται σε τρία σημεία:

Ασφάλεια. Ποιότητα απώλειας. Βιωσιμότητα.

Μια δίαιτα που οδηγεί σε γρήγορη απώλεια βάρους αλλά δεν μπορεί να συνεχιστεί, προκαλεί έντονη δυσφορία ή οδηγεί σε ανεπαρκή πρόσληψη θρεπτικών συστατικών δεν είναι απαραίτητα καλή επιλογή.

Αντίθετα, μια πιο ήπια αλλά καλά σχεδιασμένη παρέμβαση, που μπορεί να εφαρμοστεί στην πραγματική ζωή, συχνά έχει μεγαλύτερη αξία μακροπρόθεσμα.

Από το ενεργειακό έλλειμμα στη θεραπευτική σύνθεση

Η απώλεια βάρους προϋποθέτει ενεργειακό έλλειμμα. Αυτό είναι γνωστό.

Όμως στη σύγχρονη κλινική διαχείριση της παχυσαρκίας, δεν αρκεί να πούμε απλώς «τρώτε λιγότερο».

Κάθε παρέμβαση απώλειας βάρους πρέπει να εξασφαλίζει:

• επαρκή πρόσληψη πρωτεΐνης για την προστασία της άλιπης μάζας,
• επαρκείς φυτικές ίνες για κορεσμό, γλυκαιμικό έλεγχο και υγεία του εντέρου,
• σωστή ενυδάτωση,
• κάλυψη των αναγκών σε βιταμίνες και ιχνοστοιχεία,
• υποστήριξη της μυϊκής μάζας με κατάλληλη φυσική δραστηριότητα,
• στρατηγική μετάβασης μετά την αρχική φάση απώλειας,
• και συστηματική παρακολούθηση.

Η απώλεια βάρους δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μια σύντομη περίοδος στέρησης, αλλά ως μια θεραπευτική διαδικασία με στόχο τη βελτίωση της υγείας.

Η εποχή των GLP-1 αλλάζει και τη διαιτολογική προσέγγιση

Τα νεότερα φάρμακα για την παχυσαρκία, όπως οι GLP-1 υποδοχείς αγωνιστές, έχουν αλλάξει σημαντικά το τοπίο στη θεραπεία της παχυσαρκίας.

Η μείωση της όρεξης μπορεί να βοηθήσει σημαντικά στην απώλεια βάρους. Ωστόσο, όταν κάποιος τρώει πολύ λίγο, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι τρέφεται σωστά.

Σε άτομα που λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή για την παχυσαρκία, η διαιτολογική παρακολούθηση είναι ιδιαίτερα σημαντική, ώστε να εξασφαλίζεται:

• επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης,
• επαρκής πρόσληψη υγρών,
• πρόληψη δυσκοιλιότητας,
• κάλυψη μικροθρεπτικών συστατικών,
• διαχείριση γαστρεντερικών συμπτωμάτων,
• και προστασία της μυϊκής μάζας.

Η μειωμένη όρεξη δεν πρέπει να οδηγεί σε τυχαία ή πολύ φτωχή διατροφή. Αντίθετα, όσο μειώνεται η ποσότητα του φαγητού, τόσο πιο σημαντική γίνεται η ποιότητα και η θρεπτική πυκνότητα κάθε γεύματος.

Ο ρόλος του διαιτολόγου στην απώλεια βάρους

Ο διαιτολόγος δεν είναι απλώς ο επαγγελματίας που «δίνει ένα πρόγραμμα διατροφής».

Στην αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, ο ρόλος του είναι πολύ πιο σύνθετος. Περιλαμβάνει αξιολόγηση του ιστορικού, των συνηθειών, των προτιμήσεων, των μεταβολικών παραμέτρων, της σύστασης σώματος, της σχέσης με το φαγητό και των πιθανών εμποδίων στην καθημερινότητα.

Ο στόχος δεν είναι να προσαρμοστεί ο άνθρωπος στη δίαιτα.

Ο στόχος είναι να σχεδιαστεί μια παρέμβαση που να ταιριάζει στον άνθρωπο.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε άτομα με χρόνια νοσήματα, σακχαρώδη διαβήτη, καρδιαγγειακό κίνδυνο, ιστορικό επαναλαμβανόμενων αποτυχημένων προσπαθειών απώλειας βάρους ή σε άτομα που λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή για την παχυσαρκία.

Τι κρατάμε τελικά;

Τα βασικά μηνύματα της ομιλίας μπορούν να συνοψιστούν ως εξής:

Δεν υπάρχει μία «καλύτερη» δίαιτα για όλους.
Μια διατροφική παρέμβαση μπορεί να είναι αποτελεσματική για ένα άτομο και ακατάλληλη για κάποιο άλλο.

Αμφιλεγόμενο δεν σημαίνει απαραίτητα αναποτελεσματικό ή επικίνδυνο. Σημαίνει, όμως, ότι χρειάζεται σωστή αξιολόγηση, τεκμηρίωση και προσοχή.

Η απώλεια βάρους δεν είναι μόνο θέμα κιλών.
Η προστασία της μυϊκής μάζας, η διατροφική επάρκεια και η μεταβολική υγεία είναι εξίσου σημαντικές.

Η βιωσιμότητα καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την επιτυχία.
Μια παρέμβαση που δεν μπορεί να εφαρμοστεί στην καθημερινότητα δύσκολα θα οδηγήσει σε μακροχρόνια αποτέλεσμα.

Η εξατομίκευση είναι απαραίτητη.
Η κατάλληλη διατροφική στρατηγική πρέπει να επιλέγεται με βάση το ιατρικό ιστορικό, τον μεταβολικό φαινότυπο, τις προτιμήσεις, τη συμπεριφορά γύρω από το φαγητό και τις πραγματικές δυνατότητες του ατόμου.

Η παχυσαρκία είναι μια χρόνια, πολυπαραγοντική νόσος. Γι’ αυτό και η αντιμετώπισή της χρειάζεται επιστημονική γνώση, ρεαλιστική προσέγγιση, σεβασμό στον άνθρωπο και μακροχρόνια υποστήριξη.

Η συμμετοχή της Πηνελόπης Δουβόγιαννη στο 16ο Συνέδριο Υγείας Μεσσηνίας αποτέλεσε μια σημαντική ευκαιρία για ανταλλαγή γνώσης και συνεργασία με επαγγελματίες υγείας. Ευχαριστούμε θερμά τους διοργανωτές για την πρόσκληση και την τιμή της συμμετοχής σε μια τόσο ουσιαστική επιστημονική συζήτηση γύρω από τη σύγχρονη αντιμετώπιση της παχυσαρκίας.

Συντάκτρια: Πηνελόπη Δουβόγιαννη, Κλινική Διαιτολόγος – Διατροφολόγος, RD, MSc, Υποψήφια Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πελοποννήσου